دوفصلنامه علمی - اطلاعرسانی «فقه و پژوهش» - شماره ۸
- سید محمد حسین طباطبایی
- بازدید: ۹
شناسنامه:
صاحب امتیاز: مدرسۀ شهیدین بهشتی و قدوسی (ره)
مدیر مسئول: سید مصطفی طباطبایی
به کوشش معاونت پژوهش مدرسۀ شهیدین (ره)
سردبیر: مهدی درگاهی
دبیر اجرایی: عباس اکبری
هیئت تحریریه (به ترتیب حروف الفبا): هادی جلالی اصل، سید مرتضی خاتمی سبزواری، مهدی خیاط زاده، مهدی درگاهی، علی شریف، حسن صادقیان مشکانی، رضا عندلیبی، یحیی گوهری بخشایش
ویراستار: سید محسن صفایی
بازبینی و طراحی: هادی عبدالمالکی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
مقالات:
۱. بررسی موضوع علم اصول از دیدگاه محقق قمی، صاحب فصول، محقق خراسانی و علامه طباطبایی
محمدحسین امیری - صفحه ۹ تا ۳۵ | دانلود مقاله PDF
چکیده:
مشکلی که در هنگام تدوین علم، اندیشمندان را به بحث و گفتگو کشانده است، مسئله معیار تمایز علوم است و علم اصول نیز از این مشکل بهدور نبوده است. این پژوهش با هدف مشخصکردن معیار تمایز علم اصول از سایر علوم، بهطور کلی به بحث از معیار تمایز در تمام علوم نیز میپردازد و برای رسیدن به مطلوب صحیح از مقدمات اولیه و بدیهی یا اصول موضوعه کمک گرفته است. آنچه از نظر خواننده خواهد گذشت عبارت از تقسیم علوم به دو دسته حقیقی و اعتباری است که معیار تمایز در دسته اول، موضوع و معیار تمایز در دسته دوم، غایت میباشد. مهمتر از همه این بحثها، آنکه با توضیحات موجود در این نوشته، شاکله تمدن علمی اسلام که شاکلهای معقول است مشخص و تبیین میشود.
۲. بررسی حجیت ذاتی قطع در نگاه شیخ انصاری و شهید صدر
احسان محمودپور چناری - صفحه ۳۷ تا ۵۴ | دانلود مقاله PDF
چکیده:
مسألهی قطع از مهمترین مسائل علم اصول میباشد و دارای ابعاد مختلفی است، لکن در این میان، بحث از حجیت قطع حائز اهمیت بسزایی میباشد. مشهور اصولیان متاخر قائل به حجیت ذاتی قطع هستند، اما در برابر برخی شبهات و اشکالات وارده، مثل حجیت قطع مخالفین و حصول قطع از راه های غیرمتعارف و یا سؤال از چرایی عملنکردن به علم غیب توسط معصومان پاسخ قابل توجهی مطرح نکردهاند. در مقابل، برخی منکر حجیت ذاتی قطع میباشند که این انکار هم محل اشکال و تردید است. شیخ انصاری در این زمینه دارای نظریهی قابل توجهی است که میتوان اشکالات وارد بر مسأله را بهسبب آن دفع کرد، اما فهم صحیحی از نظریهی وی صورت نگرفته و حتی او را در زمرهی مشهور اصولیان قرار دادهاند. در مقابل، شهید صدر خود را دارای نظریهی جدیدی میداند که با دقت و بررسی میتوان گفت اساس دیدگاه شهید صدر با تفاوتهایی در نظریهی شیخ انصاری موجود است. این نوشتار بر آن است به روش توصیفی ـ تحلیلی مسألهی حجیت ذاتی قطع را از نگاه شیخ انصاری و شهید صدر مورد بررسی قرار دهد. از جمله ثمرات این پژوهش میتوان به فهم دقیق و صحیح از مسألهی حجیت قطع و پاسخ به اشکالات وارد بر آن اشاره کرد.
۳. حکم نقاشی تصویر انسان و حیوان در فقه امامیه
علی دلجور - صفحه ۵۵ تا ۷۱ | دانلود مقاله PDF
چکیده:
نقاشی یعنی ایجاد تصویر دو بعدی از اشیاء بر روی سطح، یک عمل مورد رغبت بشر بوده و یک حرفه خاص برای کسب درآمد شناخته میشود، گاهی این نقاشی مربوط به تصویر انسان یا حیوانات و بهعبارتی موجودات جاندار است که ظاهراً در برخی تعابیر دینی مورد نهی قرار گرفته است. این امر موجب اختلاف اقوالی بین علماء امامیه از قدیم تا زمان معاصر شده است و مسائل متعددی را در فقه بهوجود آورده است که مهمترین آنها و مقدم بر همه آن مسائل این است که آیا اصل این عمل یعنی نقاشیکردن صورت موجودات جاندار، فارغ از نگهداری و خرید و فروشش، جایز است یا حرام؟ بنابراین، در این مقاله کوشیدیم با بررسی اقوال و ادله آنها به روش توصیفی و تحلیلی، به این پرسش پاسخ دهیم که حکم نقاشی تصویر انسان و حیوان در فقه امامیه چیست؟ یافتههای پژوهش نشان داد محل نزاع فقها نقاشی موجودات جاندار است و دو قول مورداعتنا در حرمت نقاشی و جواز آن مطرح است که ادله حرمت، مخدوش بوده و به شکلهای مختلف مورد مناقشه واقع شده است؛ بنابراین، براساس اصل اباحه که اصل اولی در این مسئله بهحساب میآید و تمسک به اطلاقات جواز کسب به هر طریقی، جواز نقاشی صور انسان و حیوان پذیرفته شده و بیانی هم در تأیید آن ذکر شده است.
۴. موضوعشناسی قمار در فقه امامیه
حمیدرضا دهقانی فیروزآبادی - صفحه ۷۳ تا ۹۰ | دانلود مقاله PDF
چکیده:
حرمت قمار از مسلمات فقه امامیه است که بهصورت مکرر در آیات و روایات بیان شدهاست. قمار در مکاسب محرمه از عناوینی است که ذیل تکسب به اعمالی که فینفسه حرام هستند بررسی شده است، اما مفهوم قمار و ملاکهای مؤثر در آن، مورد اختلاف فقها قرار گرفته است، که درنتیجه اختلافاتی در قماردانستن بعضی از بازیها مخصوصاً بازیهای جدید و به تبع آن حکم حرمت یا عدم حرمت آنها پدید آمده است. با بررسی موضوع قمار میتوان به تعریف جامع و مانعی از آن دست پیدا کرد تا با استفاده از آن بتوان مصادیق قمار مخصوصاً پدیدههای نوظهور را به درستی تشخیص داد. این تحقیق با هدف تبیین دقیقی از موضوع قمار انجام شده و رسیدن به این مقصد با گردآوری دادههای کتابخانهای، از جمله بررسی تعریف لغوی و اصطلاحی قمار، با توجه به استقراء نظرات فقها در این مسئله و بررسی آیات و روایات مرتبط و سپس تحلیل دلالت نصوص مُیسَّر است، که نتیجه آن فهم تعریف مشخصی از مفهوم قمار است. همچنین، نتایج بدست آمده نشان میدهد که ملاک اصلی مؤثر در قمار، رهان (شرطبندی یا گروگذاری) است، چه با ابزار مخصوص قمار باشد، چه بدون آنها. همچنین، عنصر مخاطره و ریسکپذیری نیز نقش پررنگی در موضوع قمار دارد. پس آلات قمار مدخلیتی در مفهوم قمار ندارند و دلیل حرمت بعضی از آنها در صورت عدم شرطبندی به خاطر ادلهی دیگری است.
۵. بررسی اتّحاد و عدم اتّحاد سنّ بلوغ در باب معاملات و عبادات از منظر شیخ طوسی و صاحب جواهر
محمّدعلی عزیزی بندرآبادی | صفحه ۹۱ تا ۱۰۷ | دانلود مقاله PDF
چکیده:
این پژوهش به بررسی مسئله اتحاد یا عدم اتحاد سن بلوغ در معاملات و عبادات از دیدگاه دو فقیه برجسته شیعه، شیخ طوسی و صاحب جواهر میپردازد. با وجود نقلقولهای متفاوت از شیخ طوسی درباره سن بلوغ، بررسی دقیق آثار اصلی ایشان نشان میدهد که وی برای پسران، سن ۱۵ سال قمری را بهصورت یکپارچه برای تمام تکالیف شرعی، اعم از عبادات و معاملات، تعیین کرده است. اختلافات موجود در منابع ثانویه عمدتاً ناشی از تحریف نسخههای خطی، استناد به نقلقولهای واسطهای نادرست و خلط بین مفاهیم فقهی است. صاحب جواهر نیز با صراحت و وضوح، سن بلوغ را در تمام ابعاد شرعی ۱۵ سال قمری میداند و هرگونه تفکیک بین عبادات و معاملات را رد میکند. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و با مراجعه مستقیم به متون اصلی این دو فقیه، به تبیین دیدگاه آنها پرداخته و وحدت نظر آنها را در این مسئله اثبات میکند.
۶. تحلیل فقهي للآیة الشریفة ﴿لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ﴾ نظرا إلی رأي الإمام الخمیني والمحقق الخوئي
محمدهادي زماني رهبر | صفحه ۱۰۹ تا ۱۲۷ | دانلود مقاله PDF
چکیده:
إن للإسلام قواعد عامة وشاملة لاقتصاد المجتمع ومنها آیة ﴿لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ﴾ التي تمثّل دورا محوریا في تبیین رأي الإسلام حول القضایا الإقتصادیة وإضافة إلی ذلك استفاد الفقهاء من هذه الآیة في شتی المباحث الفقهیة وثمة آراء مختلفة بالنسبة إلی مدالیلها، فقمنا بتحلیل هذا الأصل من خلال نظرات الإمام الخمیني والمحقق الخوئي (ره)؟ لیتبین مفاد الآیة بأسرها فإننا بحثنا عن کل ما یمت بصلة إلی الآیة في کلماتهما وجمعناها فاعتمد هذا البحث علی المنهج الوصفي ـ التحلیلي مع المقارنة بین آرائهما وبعد کل هذا وجدنا أن الإمام الخمیني (ره) یعتقد بأن مفاد الآیة هو إمضاء کل سبب من الأسباب المقبولة عند العرف للحصول علی المال ورفض کل سبب من الأسباب المرفوضة عنده لکن المحقق الخوئي (ره) بالمقابل یقول بأن مفاد الآیة هو إمضاء التجارة المقارنة للتراضي فحسب ورفض کل الأسباب لأنها باطل حقیقي.
۷. حکم فقهی تربیت جنسی فرزند و متربی با نظر به ادله و قواعد عام طبق دیدگاه آیتالله اعرافی
محمدرضا سبحانی | صفحه ۱۲۹ تا ۱۴۳ | دانلود مقاله PDF
چکیده:
رشد و تربیت جنسی فرزند و متربی سلسلهای از افعال بههم پیوسته است که با یک نگاه کلی یک فعل محسوب میشود. این فعل چون از قبیل افعال مکلف است دارای حکم شرعی است. کتب فقهی به بررسی احکام متعددی پرداختهاند، اما بررسی حکم فقهی تربیت جنسی با یک عنوان مجزا و جداگانه کار نو و جدیدی است. از سوی دیگر بررسی حکم فقهی تربیت جنسی میتواند عاملی باشد که انگیزه درونی والدین و مربیان را بر اهتمام بیشتر به این مسأله برانگیزد. برای بررسی این مسأله به منابع کتابخانهای رجوع شده و از روش فقهی ـ اصولی برای اثبات وجوب تربیت جنسی استفاده شده است. نوشتار پیشرو تکیه بر ادله و قواعد عام موجود در منابع دارد. برخی ادله مثل لزوم دور نگه داشتن خانواده از آتش جهنم ما را به این نتیجه میرساند که تربیت جنسی فی الجمله واجب است.
